یک کارشناس باسابقه مهندسی عمران و استانداردسازی بتن در یادداشتی که در اختیار انصاف نیوز قرار داده است، به ناترازی نگرانکننده میان قیمت و کیفیت در بازار مصالح ساختمانی پرداخت. به عقیده او، اگر پیش از ورود میکسر به کارگاه، سازوکارهای نظارتی برای تشخیص «بتن استاندارد» از «آب و شن رقیقشده» فعال نشود، امنیت سرمایه و جان شهروندان قربانی «سودجوییهای غیررسمی» خواهد شد.
ناترازی کیفی در بازار بتن آماده به مرحلهای رسیده که دیگر نمیتوان آن را یک «خطای موردی» دانست؛ این وضعیت، نشانه اختلال در حکمرانی کیفی مصالح و فقدان وفاق میان قیمتگذاری دستوری و واقعیتهای فنی بازار است.
در این آشفتهبازار که بسیاری از عرضهکنندگان با کاهش عیار سیمان به دنبال سود آنی هستند، تشخیص «سره از ناسره» دشوار شده است. به همین دلیل، انجام فرایند خرید بتن آماده از معدود خطوط تولیدی که هنوز به «شرافت مهندسی» و اصول استاندارد پایبند ماندهاند، امروز تنها راه نجات سرمایه ملی و امنیت ساکنان محسوب میشود.
این بحران نه فقط یک مسئله فنی، بلکه یک چالش ساختاری در زنجیره تأمین است؛ جایی که عقلانیت ابزاری برخی بازیگران، هزینه تولید را با کاستن از کیفیت پایین میآورد و ریسک را تماماً به دوش خریدار منتقل میکند.
ریشههای بحران؛ وقتی «آب ارزان» جای «سیمان استاندارد» را میگیرد
ریشههای بحران کیفیت بتن آماده، در اقتصاد سیاسی ساختوساز نهفته است. بتن، بهعنوان پرمصرفترین مصالح ساختمانی کشور، محور اصلی تابآوری شهری است و هر نوع ناترازی در ترکیب آن، مستقیماً در ایمنی شهر منعکس میشود.
فشار اقتصادی برای کاهش قیمت تمامشده و ضعف نظارت میدانی منجر شده است که در لایههای پنهان بازار، نسبت آب به سیمان فراتر از حدود مجاز استانداردهای ملی برود. در چنین شرایطی، واحدهای غیرشفاف با افزایش آب، کاهش سیمان و استفاده از سنگدانههای نامرغوب، حجمی شبیه بتن تولید میکنند که در نگاه اول «روان و کار راهانداز» است، اما در آزمون زمان، دچار فروپاشی ساختاری میشود.
بتن استاندارد چیست و چرا «استاندارد ۶۰۴۴» خط قرمز است؟
بتن استاندارد مطابق الزامات «استاندارد ملی ایران شماره ۶۰۴۴» تولید میشود؛ سندی که توسط سازمان ملی استاندارد ایران به عنوان میثاق ملی برای کیفیت ساختوساز تدوین شده است.
در این استاندارد، حدود مجاز نسبت آب به سیمان، الزامات کیفی سنگدانهها و پروتکلهای نمونهگیری بهطور شفاف تعیین شده است. هر تولیدکنندهای که خارج از این چارچوب فعالیت کند، عملاً از مدار نظارت خارج شده و مسئولیت حقوقی سنگینی را متوجه مالک پروژه میکند.
جدول ۱: تصویر ناترازی میان بتن استاندارد و بتنهای بازاری
| ویژگی کلیدی | بتن مطابق استاندارد ۶۰۴۴ | بتن متقلب و غیراستاندارد |
|---|---|---|
| نسبت آب به سیمان | حدود ۰.۴ تا ۰.۵۵ (بسته به رده) | معمولاً بالاتر از ۰.۶۰ (برای افزایش حجم کاذب) |
| اسلامپ (روانی) | در بازه تعریفشده و کنترلشده | بسیار روان، آبکی و خارج از کنترل |
| مقاومت فشاری | منطبق با رده طراحی (C25/C30) | کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی مقاومت واقعی |
| شفافیت اسنادی | دارای شناسنامه فنی و پروانه | فاقد مستندات یا با اطلاعات مخدوش |
۵ روش فوری برای احیای نظارت در کارگاه (قبل از خرید)
تشخیص کیفیت بتن، نیازمند تجهیزات پیچیده نیست؛ بلکه نیازمند «اراده نظارتی» است. کیفیت بتن در پای کار با چند اقدام ساده قابل ارزیابی است که میتواند به عنوان فیلتر اولیه عمل کند:
۱. اسلامپ؛ اولین آینه ناترازی آب و سیمان
اسلامپ بتن باید دقیقاً در بازه طراحی شده باشد. اگر بتن بیش از حد روان و آبکی است، احتمال افزایش غیرمجاز آب بسیار جدی است. این روانی ظاهری، فریبی است که مقاومت فشاری و دوام را در بلندمدت نابود میکند.
۲. رنگ و بافت؛ زبان بدن بتن
بتن استاندارد رنگ خاکستری یکنواخت و بافتی منسجم دارد. وجود لکههای رنگی، جداشدگی دانهها (Segregation) یا جمع شدن لایهای از آب زلال روی سطح (Bleeding)، نشانههای آشکار از یک اختلاط غیراصولی است.
۳. تست سختی؛ ارزیابی پس از ۲۴ ساعت
بتن استاندارد، ۲۴ ساعت پس از بتنریزی باید به سختی قابل قبولی برسد. اگر سطح بتن با فشار ساده ناخن یا ابزار فلزی خراش عمیق برمیدارد، زنگ خطر کمبود سیمان یا کیفیت پایین خمیر سیمانی به صدا درآمده است.
۴. مطالبه اسناد؛ حق شهروندی خریدار
مدارک کیفیت، ستون فقرات اعتماد در معامله است. همیشه پیش از شروع عملیات، ارائه «برگههای توزین دیجیتال» (پرینت بچینگ) و گواهینامههای استاندارد را مطالبه کنید. مقاومت در برابر ارائه این اسناد، اولین نشانه از نبود شفافیت است.
۵. نمونهگیری؛ بیمهنامه حقوقی سازه
نمونهگیری مکعبی، آخرین خط دفاعی کارفرماست. وجود نمونههای استاندارد که در شرایط صحیح نگهداری شدهاند، در صورت بروز هرگونه دعوی حقوقی یا فنی در آینده، تنها سند محکمهپسند برای اثبات حقانیت شما خواهد بود.
هشدار نهایی؛ آینده شهر، گروگان تصمیم امروز ماست
کیفیت بتن آماده، آزمون نهایی حکمرانی عقلانی در صنعت ساختمان است.
هر بار که بدون کنترل اسلامپ و بدون بررسی مدارک، اجازه تخلیه بتن بیکیفیت داده میشود، بخشی از آینده شهر در معرض ریسک خاموش قرار میگیرد. در شرایطی که تورم و فشار هزینهها، وسوسه خرید ارزان را تقویت میکند، راه برونرفت، بازگشت به اصول حرفهای و شفافیت است؛ زیرا هر مترمکعب بتن غیراستاندارد، پتانسیل تبدیل شدن به یک فاجعه عمومی را در دل خود حمل میکند.
انتهای پیام
